‏CPU برگشت به مرکز رقابت هوش مصنوعی

رونق جهانی هوش مصنوعی داره یکی از مهم‌ترین میدان‌های نبرد صنعت نیمه‌رسانا رو بازآرایی می‌کنه: پردازندهٔ مرکزی. بازار CPU سال‌ها در دست اینتل و AMD بود، ولی حالا موجی از رقیب‌ها واردش شدن، از Nvidia و کوالکام و مدیاتک و Arm تا گوگل و آمازون و بازیکن‌های چینی. طبق گزارش، بازار CPUهای دیتاسنترهای نسل بعدی هوش مصنوعی قراره پنج سال آینده سالانه بیش از ۴۰ درصد رشد کنه و تا ۲۰۳۰ از ۲۲۰ میلیارد دلار بگذره.

نکتهٔ جالب اینه که CPU، «مغز» بیشتر کامپیوترها و سرورها، مدت‌ها کسب‌وکاری بالغ و باثبات با رشد محدود دیده می‌شد و اول کار، رونق هوش مصنوعی حتی بیشتر کنارش گذاشت، چون GPU و شتاب‌دهنده‌ها نقش اصلی آموزش مدل رو گرفتن. در همون مرحلهٔ آموزش‌محور نسبت CPU به GPU معمولاً یک به هشت بود؛ این نسبت به حدود یک به چهار رسیده و مدیران صنعت انتظار دارن با سنگین‌تر شدن بارهای استنتاج و استدلال و ایجنتی، تا یک به دو یا حتی یک به یک تنگ‌تر بشه.

به گفتهٔ ویوک آریا، تحلیل‌گر بانک آو آمریکا، ایجنت‌های هوش مصنوعی مرکز توجه‌ان: این سیستم‌ها که برنامه‌ریزی می‌کنن، اطلاعات بازیابی می‌کنن و کد اجرا می‌کنن، کارهای «هماهنگ‌سازی» جریان کار رو وارد می‌کنن؛ و چون این کارها باید ترتیبی انجام بشن و به تأخیر حساسن، اجراشون روی CPU مناسب‌تر از شتاب‌دهنده‌ست. برنستین تخمین می‌زنه این بازار از فقط ۳۷ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ به ۲۲۳ میلیارد در ۲۰۳۰ برسه و بانک آو آمریکا محافظه‌کارانه‌تر، بیش از ۱۷۰ میلیارد.

این جهش تقاضا عرضه رو در کل صنعت الکترونیک تنگ کرده، از جمله برای سازنده‌های PC. تونی پیالیس، مسئول کسب‌وکار تازهٔ دیتاسنتر کوالکام، به سرمایه‌گذارها گفته نرخ همراهی CPU سر به آسمون گذاشته و «هیچ‌جا CPU پیدا نمی‌کنی، همه‌شون خریده شدن». Nvidia هم پردازنده‌های Vera رو به‌صورت محصول مستقل عرضه کرده و جنسن هوانگ گفته همین کسب‌وکار به‌تنهایی می‌تونه امسال تا ۲۰ میلیارد دلار درآمد سالانه بسازه.

اینتل که رهبر دیرینهٔ این بازاره و سهمش بالای ۵۰ درصد مونده، رشد مشابهی می‌بینه؛ لیپ-بو تان گفته چند هفتهٔ اخیر چند تماس برای پردازندهٔ بیشتر گرفته. لیزا سو از AMD پیش‌بینی می‌کنه بازار پنج سال آینده حداقل ۳۵ درصد رشد کنه، در مقابل ۳ تا ۴ درصد سال‌های گذشته. Arm هم که پشتوانه‌اش سافت‌بنکه، اولین چیپ فیزیکی خودش — یک پردازنده برای سرورهای دیتاسنتر — رو امسال معرفی کرده و می‌گه این کسب‌وکار تا ۲۰۳۰ می‌تونه تا ۱۵ میلیارد دلار درآمد بسازه.

همین‌جاست که شکاف معماری خودش رو نشون می‌ده. اینتل و AMD با x86 استاندارد محاسبات پرکارایی رو تعیین کردن، ولی خیلی از رقیب‌های امروزی از جمله Nvidia و گوگل و آمازون روی زیرساخت مبتنی بر Arm شرط بستن که به‌خاطر بهره‌وری انرژی در موبایل رایج بود. به گفتهٔ بریدی وانگ از کانترپوینت، پردازنده‌های Arm در مصرف برق برتری دارن — مهم وقتی GPU خودش این‌همه برق می‌خوره — و در عوض اینتل و AMD همیشه در کارهای پیچیده خوب بودن. تک‌اینسایتس هم می‌گه سهم Arm از حدود ۲۰ درصد در ۲۰۲۶ رو به رشده.

در چین، تلاش دیرینه برای جایگزین داخلی شتاب گرفته. هایگون که از x86 استفاده می‌کنه ولی در فهرست سیاه تجاری آمریکاست، با تسریع تأمین داخلی توسط ابری‌های چینی سهم می‌گیره. به گفتهٔ دیوید دای از برنستین، بهبود محصول و سازگاری بهتر با شتاب‌دهنده‌های داخلی، هایگون رو فراتر از مشتری سنتی‌اش (دولت و شرکت‌های دولتی) قابل‌استفاده می‌کنه؛ تخمین برنستین اینه که سهمش از بازار CPU سرور چین از حدود ۲۰ درصد امسال به تقریباً ۳۵ درصد در ۲۰۲۸ برسه. ژائوشین و لونگ‌سون هم در حال گسترشن، هرچند هر دو هنوز زیان‌ده‌ان.

یک نکتهٔ سیاسی هم هست: چون توان محاسباتی CPU در مقایسه با GPU کمتره، کنترل صادرات آمریکا روش سبک‌تره و همین باعث شده این بازار یکی از کم‌شمار حوزه‌هایی باشه که چیپ‌سازهای آمریکایی هنوز می‌تونن در چین رقابت کنن. کوالکام گفته می‌خواد چیپ‌هایی مخصوص مشتریان دیتاسنتر چین و منطبق با کنترل صادرات طراحی کنه. در بازار PC هم مدیاتک برای اولین‌بار سراغ طراحی پردازندهٔ لپ‌تاپ رفته و با Nvidia ابرچیپ RTX Spark رو برای ویندوز می‌سازه؛ ریک تسای می‌گه این محصول معماری «درست» عصر ایجنتی رو داره.

نکات کلیدی:

• نسبت CPU به GPU از یک به هشت به یک به چهار رسیده و ممکنه تا یک به یک برسه
• برنستین: بازار CPU دیتاسنتر از ۳۷ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ به ۲۲۳ میلیارد در ۲۰۳۰
• کارهای هماهنگ‌سازی ایجنت‌ها ترتیبی و حساس به تأخیرن، پس روی CPU بهتر اجرا می‌شن
• بیشتر رقیب‌های تازه روی Arm شرط بستن؛ سهم نسبی x86 کم می‌شه ولی کل بازار رشد می‌کنه
• کنترل صادرات سبک‌تر، چین رو به یکی از کم‌شمار میدان‌های باز برای آمریکایی‌ها تبدیل کرده