IPO اسپیسایکس: قدرت مطلق ماسک و حقهای از دست رفته سهامداران
خلاصهٔ کاملتر
براساس گزارش رویترز، اسپیسایکس داره برای عرضه اولیه سهامش (IPO) برنامهریزی میکنه که قدرت «تقریباً بیحدوحصری» به ایلان ماسک میده و همزمان حقوق سهامداران رو به شکل بیسابقهای محدود میکنه.
ساختار قدرت: همه چیز دست ماسک
اسپیسایکس از ترکیب چند ابزار استفاده میکنه تا کنترل رو در دست ماسک نگه داره: سهام با حق رأی مضاعف (supervoting shares)، داوری اجباری، قوانین سختگیرانهتر برای پیشنهادهای سهامداران، و البته قوانین شرکتی ایالت تگزاس. ماسک در حال حاضر ۴۲.۵ درصد از سهام اسپیسایکس رو داره ولی ۸۳.۸ درصد قدرت رأیگیری در اختیارشه و بعد از IPO هم بیش از ۵۰ درصد کنترل رأی رو حفظ میکنه.
این یعنی ماسک میتونه اعضای هیئت مدیره رو «انتخاب، اخراج یا جایگزین» کنه و روی تصمیمهای مهمی مثل ادغامها و تملکها هم کنترل داشته باشه. جالبه که طبق اسناد ثبتشده، تنها کسی که میتونه ماسک رو اخراج کنه، خود ماسکه.
سهامداران چی از دست میدن؟
فایل IPO اسپیسایکس یه بند داوری اجباری داره که بر اساس موضعگیری جدید سازمان بورس آمریکا (SEC) در سپتامبر ۲۰۲۵ طراحی شده؛ موضعی که میگه چنین بندهایی با قوانین فدرال اوراق بهادار در تضاد نیستن. در عمل این یعنی:
- سهامداران حق دادگاه هیئت منصفه رو «بهطور غیرقابلبرگشت و بدون قید و شرط» از دست میدن
- دعوای حقوقی جمعی علیه شرکت، مدیران، یا بانکهای مرتبط با IPO ممنوعه
- اعتراض به تصمیمات مدیریت از مسیر معمول خارج میشه
Bruce Herbert، مدیر Newground Social Investment، این ساختار رو اینطور توصیف کرد: «همزمان در رأیگیری، دادگاه و ارائه پیشنهاد رو میبنده. از نظر ایجاد فقدان کامل پاسخگویی، بیسابقهست.»
چرا تگزاس؟
اسپیسایکس در سال ۲۰۲۴ مقر خودش رو به تگزاس منتقل کرد، درست بعد از اینکه تسلا هم همین کار رو کرد. این تصمیم بیربط به یه رأی دادگاه دلاور نیست؛ در ژانویه ۲۰۲۴ یه قاضی دلاور در جریان شکایت سهامداران، پکیج حقوقی ۵۵.۸ میلیارد دلاری ماسک از تسلا رو باطل اعلام کرد.
قوانین شرکتی تگزاس حفاظت بیشتری در برابر سرمایهگذاران فعالگرا و تملکهای خصمانه میده. سقف مالکیت سهام برای ارائه پیشنهاد سهامداری هم یه میلیون دلاره که عملاً اکثر سرمایهگذاران رو از این حق محروم میکنه.
همینطور ماسک با داشتن اکثریت آرا، اسپیسایکس رو به یه «شرکت کنترلشده» (controlled company) تبدیل میکنه که معنیش اینه این شرکت لازم نیست از قانون معمول رعایت اکثریت مدیران مستقل در کمیتههای نامزدی و حقوق پیروی کنه. ماسک همزمان هم CEO و هم رئیس هیئت مدیره خواهد بود.
با این همه، سرمایهگذاران احتمالاً میخرن
علیرغم تمام این محدودیتها، این IPO احتمالاً با استقبال مواجه میشه. اسپیسایکس هدف داره تا ۷۵ میلیارد دلار جذب کنه و ارزشگذاری شرکت بیش از ۲ تریلیون دلار تخمین زده میشه که اگر محقق بشه، بزرگترین IPO تاریخ خواهد بود. فایل ثبت IPO هنوز محرمانهست و اطلاعات مالی دقیق فاش نشده.
نکات کلیدی:
- ماسک با سهام ویژه بیش از ۵۰٪ قدرت رأی رو بعد از IPO هم حفظ میکنه
- سهامداران حق شکایت جمعی و دادگاه هیئت منصفه ندارن
- اسپیسایکس از قوانین تگزاس برای محدود کردن بیشتر حقوق سرمایهگذاران استفاده میکنه
- تنها کسی که میتونه ماسک رو اخراج کنه، خود اوست
- هدف جذب ۷۵ میلیارد دلار با ارزشگذاری بیش از ۲ تریلیون دلار
