متنباز، چیزی که «دستِ نامرئیِ» بازار توضیحش نمیده
خلاصهٔ کاملتر
نویسنده میگه اگه توصیفِ نحوهی تولیدِ کتابخونههای متنباز رو بدونِ گفتنِ اسمش به یه دانشجوی اقتصاد بدی، بهت میگه این مدل جفتوجور نمیشه: کالایی غیرقابلانحصار و بیقیمت، بدونِ قرارداد و مسئولیتِ حقوقی، با میانهی تولیدکنندهی یکنفره و مفتسواریِ تقریباً کاملِ مصرفکنندهها. ولی بعد npm install میزنی و چند صد تا از همین «کالاهای غیرممکن» تو چند ثانیه میرسن.
اون چند تا از اصولِ بازار رو یکییکی میشمره. «مسئلهی مفتسوار» میگه کالای عمومی کمتولید میشه چون هرکی منتظره یکی دیگه هزینه بده؛ ولی npm بهتنهایی بیش از پنج میلیون پکیج داره که تقریباً هیچکدوم با گرنت تأمین نشدن. اصلِ «هر چقدر پول بدی همونقدر میارزه» هم میگه قیمت باید نشونهی کیفیت باشه؛ ولی SQLite که پرکاربردترین دیتابیسِ دنیاست، همونقدر قیمت داره که یه پکیجِ آلوده به بدافزار: صفر.
به گفتهی نویسنده، «تراژدیِ منابعِ مشترک» پیشبینی میکنه که یه استخرِ کوچیکِ کدِ رهاشده باید فرسوده شه، ولی مجموعِ اکوسیستم هر سال رشد کرده. «عرضه و تقاضا» هم میگه تقاضای بیشتر باید قیمت و تعدادِ عرضهکننده رو بالا ببره؛ ولی وقتی یه کتابخونه از هزار دانلود در هفته به ده میلیون میرسه، قیمت صفر میمونه و تعدادِ نگهدارنده معمولاً همون یک نفر. طبقِ آمار، بیش از نصفِ پکیجها فقط یه نگهدارنده دارن که اغلب شغلِ اصلیش چیزِ دیگهایه.
یه معما هم اینه که چرا گوگل، متا، مایکروسافت و آمازون کتابخونههایی رو تأمینِ مالی میکنن که سهتای دیگه تو پروداکشن اجراش میکنن. توضیحِ استاندارد «کالاییکردنِ مکمل»ه: لایهی کنارِ جایی که پول درمیاری رو مجانی بده تا کسی نتونه ازت اجاره بگیره. نویسنده میگه این React و gRPC رو خوب توضیح میده، ولی به لایهی خیلی بزرگترِ زیرش، یعنی همون کتابخونههای یکنفرهی بدونِ مدلِ کسبوکار، ربطی نداره.
چند اقتصاددان سعی کردن این رو توضیح بدن. لرنر و تیرول اون رو به «سیگنالِ شغلی» ربط میدن (مشارکتِ عمومی برای ساختِ اعتباری که جای دیگه خرجش میکنی)، بنکلر میگه اینترنت هماهنگی رو اونقدر ارزون کرده که بشه بدونِ شرکت تولید کرد، و فون هیپل اسمش رو «نوآوریِ کاربر» میذاره. به گفتهی نویسنده، هر سه بعضی نگهدارندهها رو بعضی وقتها توضیح میدن، ولی هیچکدوم بهتنهایی شکلِ کلیِ این سیستم و دوامِ سیسالهش رو توجیه نمیکنه.
نتیجهای که نویسنده میگیره اینه که اسمِ «شکستِ بازار» گذاشتن رو اینها اشتباهه، چون اصلاً بازارِ سالمی زیرش نیست که با رفعِ نقص درست کار کنه. متنباز بیشتر شبیهِ چند چیزِ رویهمافتادهست: بخشی اقتصادِ هدیه، بخشی زیرساختِ مشترک، بخشی آرشیوِ عمومی و بخشی سیستمِ اعتبار. اون میگه راهحلهای مرسومِ تأمینِ مالی (باگبانتی، بازارِ اسپانسری، فرمولهای وزندهی) همه تلاشیان برای ساختنِ یه قیمت برای چیزی که هیچوقت قیمت نداشته، اونم با شاخصهای ضعیف.
نکات کلیدی:
- متنباز تقریباً همهی اصولِ بازار (مفتسوار، سیگنالِ قیمت، عرضه/تقاضا، تقسیمِ کار) رو همزمان میشکنه.
- با این حال فقط npm بیش از پنج میلیون پکیج داره و اکوسیستم هر سال رشد کرده.
- بیش از نصفِ پکیجها فقط یه نگهدارنده دارن که اغلب شغلِ اصلیش چیزِ دیگهایه.
- توضیحهای آکادمیک (لرنر/تیرول، بنکلر، فون هیپل) هرکدوم فقط بخشی از ماجرا رو پوشش میدن.
- به گفتهی نویسنده، متنباز نه «شکستِ بازار» که ترکیبیه از اقتصادِ هدیه، زیرساختِ مشترک و اعتبار.
