ITER: بزرگترین راکتور همجوشی هستهای جهان
هوش مصنوعیخلاصهٔ کاملتر
در دل روستاهای جنوب فرانسه، یه مجتمع صنعتی عظیم داره ساخته میشه که بلندپروازانهترین پروژه علمی مشترک بشریه: ITER، بزرگترین راکتور همجوشی هستهای که تا به حال ساخته شده. این راکتور به شکل یه دونات غولپیکره که قراره پلاسمایی با دمای ۱۵۰ میلیون درجه سانتیگراد — یعنی ده برابر هسته خورشید — رو در خودش محبوس کنه.
همجوشی هستهای (Fusion) برعکس شکافت هستهای که در نیروگاههای امروزی استفاده میشه، اتمها رو به هم میچسبونه و در این فرایند انرژی آزاد میکنه. این روش میلیونها برابر سوختهای فسیلی انرژی تولید میکنه و چهار برابر نیروگاههای هستهای معمولی، اما بدون خطر ذوب شدن راکتور، بدون ضایعات رادیواکتیو ماندگار، و بدون انتشار کربن. مشکل اینه که خلق شرایط لازم برای این واکنش، کار فوقالعاده دشواریه.
برای نگه داشتن این پلاسمای فوقداغ، ITER از آهنرباهای ابررسانا (Superconducting Magnets) استفاده میکنه که باید در دمایی چند درجه بالاتر از صفر مطلق نگه داشته بشن. یعنی مهندسا باید یکی از داغترین و یکی از سردترین محیطهای ساختهدست بشر رو دقیقاً کنار هم قرار بدن و فقط یه سپر حرارتی نازک بینشون باشه.
در سال ۲۰۲۰ ترکهایی در لولههای همین سپر حرارتی پیدا شد. این مشکل، کنار اعوجاجهای ناشی از جوشکاری و تأخیرهای دوران کرونا، باعث شد پروژه چند سال عقب بیفته و ۵ میلیارد دلار اضافی برای هزینههای تعمیر نیاز بشه. همزمان، استارتاپهای خصوصی حوزه همجوشی دارن تند و تند سر و کله میزنن و خیلیهاشون امیدوارن زودتر از ITER به نقاط عطف کلیدی برسن.
با این حال، این پروژه یه نقش اساسیتر از صرفاً ساختن یه راکتور داره. ITER یه پروژه عمومیه و همه دانشی که ازش بیرون میاد برای همه کشورهای عضو قابل دسترسه. هر مشکلی که ITER حل کنه، یه مشکل کمتر برای شرکتهای خصوصی همجوشیه. به این معنی که موفقیت ITER ریسک سرمایهگذاری بخش خصوصی رو هم کاهش میده.
شاید جالبترین بعد ITER همکاری بیسابقهاش باشه. بیش از ۳۰ کشور — از جمله آمریکا، چین، روسیه، اروپا، ژاپن، هند و کره جنوبی — با وجود همه اختلافات ژئوپلیتیک، دور یه پروژه مشترک جمع شدن. لابان کوبلنتز، مشاور ارشد استراتژیک ITER، این همکاری رو اینطور توصیف میکنه: «یا نابغانهست یا دیوانگی.»
نکات کلیدی:
- ITER یه راکتور آزمایشی همجوشی هستهای با بودجه ۲۲ میلیارد دلاره که در جنوب فرانسه داره ساخته میشه
- پلاسمای ۱۵۰ میلیون درجهای با آهنرباهای ابررسانا کنترل میشه
- ترکهای سپر حرارتی در ۲۰۲۰ باعث تأخیر چند ساله و ۵ میلیارد دلار هزینه اضافی شد
- همه دانش پروژه برای کشورهای عضو آزاده و به توسعه بخش خصوصی هم کمک میکنه
- بیش از ۳۰ کشور از جمله رقبای ژئوپلیتیکی مثل آمریکا، چین و روسیه در این پروژه مشارکت دارن
